(*) Het Reine Land wordt ook wel het Westelijke Paradijs genoemd. Daar wil de Reine Land-boeddhist, of de Amidist uit het Chinese boeddhisme, na zijn overlijden heen, om daar verenigd te worden met Amitābha die de Dharma onderwijst. Er is op andere plaatsen al gewezen op het bijna-feit dat de naam en het concept van Amitābha van perzische origine is. Omdat de Perzen deel uitmaakten van de Euraziatische regio, die voortdurend in beweging zijnde cluster volkeren die in permanent contact met elkaar basisconcepten van hun respectieve religieuze tradities aan elkaar overdroegen, mogen we dus ook het concept "paradijs" interpreteren in de Euraziatische context. Daarbij kan gewezen worden op het oud-perzische woord paridaida. Een paridaida, paradijs, was in het antieke Perzië een park dat door onderaardse kanaaltjes bewaterd werd. Zo'n lustoord werd zodanig hoog geacht dat het synoniem werd voor de koning en zijn machtsuitoefening. We vinden het beeld terug in de Korte meditatiesoetra over Amitābha en het Reine Land, de Amityurdhyāna sūtra.

De conclusie dat dit concept van paradijs wijd verspreid werd, wordt ondermeer bevestigd in Chr. I. Beckwith's "Empires of the Silk Road" (Princeton and Oxford 2009). Al op pag. 17 spreekt hij over het paradijs zoals de Khazar (rond het jaar 630, vnml. rond het zuidelijke Wolga-bassin en de Noordelijke Caucasus) dat zagen. In een van de epen van de Khazar staat dat de vorst na zijn dood begraven werd, en dat dit graf "het paradijs" werd genoemd, dat hij "het paradijs was binnengegaan", én dat de vazallen, door Beckwith en anderen comitates genaamd, die hem begroeven zich lieten doden en met hun vorst naar dat paradijs gingen.
De Khazar zullen niet de enigen zijn geweest die dit een voortreffelijk idee vonden, kijk alleen maar naar de vondst van het begraven leger van klei dat in Noord-China werd blootgelegd. Hier waren het nog klei-soldaten, althans dat is wat we nu te zien krijgen. De Hepthaliten uit het Perzische rijk, en de vroegste in een soort Rijk samengebrachte Tibetanen hadden een soortgelijk gebruik, al wordt daar niet over "paradijs" gesproken. (p.20/1) Dat zo'n comitatus de dood beschouwde als een terugkeer, wordt door Xuanzang opgemerkt wanneer hij door Samarkand reist: "Ze beschouwen de dood als een terugkeer naar huis."(p. 24) ("Terug naar de bron" is een fameus gezegde van iets latere ch'an en zen-meesters, hoewel er in dat geval niet wordt verwezen naar de fysieke dood, maar naar de aanzet van bewust zijn/bewustzijn, het begin van bewust leven, en dus het begin van een filosofisch-religiueze tocht terug naar dat begin —— hoe hebben we onszelf in vredesnaam in dit onoverzichtelijke, nooit helemaal bevredigende leven gemanouvreerd! Is er er een weg terug?)

Beckwith wijst er terecht op dat de wereldreligies, waaronder boeddhisme, de neus optrokken, en nog steeds optrekken, voor moord en zelfmoord. Dat de devoten van Amitābha Boeddha zich naar zijn paradijs wilden begeven, staat in de betreffende Kleine Amitāyurdhy#257;na sūtra, maar dan toch niet via zelfmoord. Het (met andere volkeren gedeelde) Khazar-ideaal van het zich bij de vorst in zijn paradijs willen voegen is dan in boeddhistische zin getransformeerd geworden, en heeft een ander traject gekozen, met behoud van trouw en loyaliteit aan de leider.

Voetnoot 13 bij boek 1 van de Lankāvatāra soetra laat zien hoe nog een aantal andere religieuze concepten over dat deel van het continent heen en weer zweefden om hier deze betekenis te krijgen, en daar een iets andere. In alle gevallen heeft het concept paradijs binnen het filosofische deel van het boeddhisme een intern-meditatieve betekenis gekregen. We zijn niet meer zo "gek" om te denken dat er een echte, fysieke tuin der lusten is waar je heen kunt.