DE BLOEMENKRANS SOETRA

AvatÓmsaka Soetra


Borobudur en de mandala





De borobudur op Java
Deze zoektocht van Soedhana (klemtoon op de oe) is in een apart werk opgetekend dat de Ganda-vjoeha (gandavyuha) heet. Voordat de AvatÓmsaka of Bloemenkrans soetra naar het engels werd vertaald, in de jaren 90 van de 20ste eeuw, was de symboliek van deze soetra weinig bekend, en wist men ook nog niet, of in te kleine kring, dat de Gandavyuha onderdeel uitmaakt van de AvatÓmsaka.
verder Wat wel heel bekend was, is dat de Gandavyuha, dus het verhaal over Soedhana's zoektocht, heel uitgebreid is verbeeld op drie van de vijf bovenste trappen van de Borobudur op Java.
De Borobudur verbeeldt een mÓndala, een schematische voorstelling van het universum, met Vairˇcana Boeddha als centrale Boeddha op het hoogste en centrale punt.
De twee bovenste ringen van deze mÓndala, en de rechterzijde van de derde vertellen dus het verhaal over Soedhana.
Voordat de geleerden de diepere lagen van de AvatÓmsaka Soetra kenden, gingen velen er van uit dat de rest van de symboliek die we op de Borobudur tegenkomen, met uitzondering van het levensverhaal van Sakyamuni Boeddha op de onderste ring, afkomstig is uit de Lotus Soetra, en dat zal in een aantal gevallen ook wel zo zijn. Men stuitte daarbij wel op het probleem dat in eerder bekende Mahayana-werken Vairˇcana werd omringd door vier andere: Aksobhya, Ratnasambhāva, Amitābha en Amoghapasha. De Borobudur toont Vairˇcana echter omringd door vijf Boeddhas. Dit kan een verwijzing naar de AvatÓmsaka zijn waarin Sakyamuni Boeddha wordt voorgesteld als een avatar of fysiek waarneembare gestalte van Vairˇcana. Samen met de andere vier komen we dan aan een mÓndala van zes Boeddhas, oost, west, noord, zuid, zenith en nadir, een beeld dat we heel vaak in de AvatÓmsaka tegenkomen.

Een van de andere redenen waarom de Borobudur een fysieke uiting van de AvatÓmsaka Soetra zou kunnen zijn, is dat we de berg als het ware twee keer moeten belopen. De galerijen op de vijf ringen of omlopen tonen aan twee zijden het hele verhaal. Lopen we rechtsom, met het gezicht naar rechts — pradßksina, weet u nog —, dan stijgen we op van de exoterische verhalen over Boeddha's leven naar de meest abstracte esoterische kenmerken met Boeddha of Boeddhaschap als hoogste doel. Gaan we daarna weer rechtsom naar beneden, weer met het gezicht naar rechts, dan dalen we af van het hoogste principe naar de alledaagse werkelijkheid, en realiseren als 't goed is dat het een het ander omvat en vice versa — het AvatÓmsaka-thema.

De thematiek van de Borobudur is inmiddels ongetwijfeld onderwerp van verdere detailstudies waarbij de vraag zal worden gesteld welke soetra waar wordt verbeeldt.


Beknopte geschiedenis van de mandala in relatie tot de ouderdom van deze nieuwere en uitgebreidere versie van de Avatßmsaka soetra
Het klassieke Sanskriet geeft mßndala als "cirkel, rond", maar ook als "een menigte", "groep", "collectie", "geheel of totaliteit" en "gemeenschap" (Ya1jn5. MBh. Ka1v.). De wikipagina over mßndala meldt dat de gehele Rgveda, waarschijnlijk het oudste werk uit het hindu´sme of prÚ-hindu´sme, mandala wordt genoemd. Maar het is slechts een van de tien onderdelen van de Rgveda die letterlijk die aanduiding krijgt, in de zin van "collectie" of "groep".
Dat het woord mßndala omschreven wordt als een vorm van yantra ligt hierin dat volgens het Monier-Williams woordenboek yantra — vandaag de kunstzinnig weergegeven theorie — wordt voorgesteld als een "mystiek diagram dat verborgen krachten zou bezitten". En dan wordt het op de wikipaina ge´llustreerd met een vierkant-ronde mßndala.

Het zuidelijke of Pali-boeddhisme kent het woord mßndala niet, tenzij in uit het moderne hindi geleende namen als "Boudha Sahitya Prasarak Mandal", een boeddhistische vereniging, gemeenschap (mandal) in de Indiase plaats Nashik.

De oudste voorbeelden van de mandala, in kunstzinnige, dus "yantrische" vorm, zijn aangetroffen in de Mogao-grotten te Dunhuang in West-China, maar ook in Japan. Deze worden gedateerd op de negende eeuw. ("The Silk Route and the Diamond Path:" etc., D. Klimburg-Salter, 1982.)

Te Alchi in het Ladakh dat in het verre verleden nu eens autonoom was, en dan weer was ingenomen door vorsten vanuit Tibet, in de Dukhang gompa, bevinden zich, voor die regio, en voor het Himalaya-boeddhisme, de oudst bewaarde mandala: "de zeven mandala van Vairocana, Manjushri, en Praj˝aparamita". (Klimburg p. 115) De Dukhang werd gebouwd tussen de jaren 1175 en 1200 en was of is gewijd aan het vajrayana-boeddhisme. Vairocana en Manjushri zijn in die leeropvatting boeddhas, en Praj˝a-paramita, Perfectie van Wijsheid, een van de eerste voluit mahāyana-geschriften, is in deze latere vajrayana-trend een mens van vlees en bloed geworden, een onmiskenbaar vrouwelijke figuur, indachtig het gegeven dat wijsheid (praj˝a) in veel talen — zie ook het latijnse sapientia — een vrouwelijk woord is.

In architecturale vorm wordt de boeddhistische invulling van het begrip mandala voor het eerst aangetroffen in de grottempels te Ellora in Centraal-India die werden aangelegd tussen de jaren 470 tot 730.
In grot 12 van het Ellora-complex zijn ieder van de drie verdiepingen ingericht als mandala met een boeddhabeeld in het midden, en bodhisattvas op ieder van de vier grote windrichtingen. Deze architecturale invulling is later overgenomen in een aantal tempels (gompa), zoals de Tabo dukhang in Ladakh die in het jaar 996 werd gebouwd. ("The Cultural Heritage of Ladakh", D.L. Snellgrove en T. Skorupski, 1977-1980).

Dit historisch overzicht toont dat er, net als in de verspreiding van de iconografie, respectievelijk een nieuwe schriftsoort in MongoliŰ, er ook vroeger sprake is geweest van trends, plat gezegd, mode. Te beginnen met de Ellora-voorbeelden is het thema mßndala het boeddhisme binnengehaald, en is de bouw van de tiende-eeuwse Borobudur een vorm van nieuwe, of vernieuwende architectuur geworden.